OGÓLNA TEMATYKA PRAW CZŁOWIEKA

XXV rocznica ogłoszenia "Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka" (1) stanowi zachętę do podjęcia rozważań na temat praw osoby ludzkiej. Celem ich jest dalsze oświecenie i uwrażliwienie sumienia człowieka i zachęcenie chrześcijan do aktywniejszego udziału w życiu społeczeństwa. Z rozważań tych wynika pytanie, które z tych praw są respektowane i stosowane w różnych społeczeństwach ludzkich, które zaś z nich są niejednokrotnie z premedytacją gwałcone.
Wydaje się więc rzeczą potrzebną zaproponowanie pewnych punktów i sugestii, które mogłyby się stać podstawą tych rozważań.

PODSTAWOWE DOKUMENTY O PRAWACH CZŁOWIEKA

Pośród instrumentów prawa międzynarodowego dotyczących praw człowieka należy wyróżnić te, które nie bez słuszności można określić jako Międzynarodową Kartę Praw Człowieka.

Chodzi tu o:
- Powszechną Deklarację proklamowaną przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych 10 grudnia 1948 roku.
- Pakt Międzynarodowy dotyczący praw ekonomicznych, społecznych i kulturalnych i o Pakt Międzynarodowy dotyczący praw obywatelskich i politycznych wraz z aneksem - protokołem fakultatywnym.

Oba Pakty zostały zatwierdzone przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych 16 grudnia 1966 roku i zostały przedłożone do ratyfikacji poszczególnym państwom.

Należy podkreślić, że aby Pakty Międzynarodowe mogły wejść w życie potrzeba trzydziestu pięciu podpisów.

W dniu l października 1973 roku oba Pakty podpisane były tylko przez dwadzieścia państw.

Aby protokół fakultatywny mógł wejść w życie, wystarczy tylko dziesięć podpisów, a l października 1973 roku było ich już dziewięć.

W oparciu o Powszechną Deklarację Praw Człowieka Organizacja Narodów Zjednoczonych i jej wyspecjalizowane organy opracowały inne, międzynarodowe akty prawne.

Oto tematy, które weszły w zakres tych opracowań: prawo do samookreślenia; walka z dyskryminacją; zbrodnie wojenne i zbrodnie przeciwko ludzkości, w tym ludobójstwo; niewolnictwo, podporządkowanie, praca przymusowa, oraz służące tym celom instytucje i praktyki, narodowość, bezpaństwowcy, azyl i uciekinierzy; swoboda informacji; polityka zatrudnienia; polityczne prawa kobiety; małżeństwo i rodzina, dzieciństwo i wiek młodzieńczy; dobrobyt, postęp i rozwój w dziedzinie społecznej; prawo do kultury; współpraca i rozwój kulturalny na płaszczyźnie narodowej.

SCHEMATYCZNA SYNTEZA ZASADNICZYCH PRAW, KTÓRYCH PODSTAWY SĄ IMPLICITE LUB EXPLICITE ZAWARTE W POWSZECHNEJ DEKLARACJI PRAW CZŁOWIEKA

I
PODSTAWOWE PRAWA I WOLNOŚCI

1. Wolność i równość wszystkich ludzi w dziedzinie godności i praw (niezależnie od urodzenia, rasy, koloru skóry, płci, języka, religii, poglądów, pochodzenia, sytuacji ekonomicznej itp.);

2. Prawo do życia (jego posiadania i zachowania) i wszystkich konsekwencji, które stąd wynikają w dziedzinie zdrowia, higieny i wyżywienia. Prawo do wolności i bezpieczeństwa osoby (fizyczna i moralna ochrona jednostki w społeczeństwie);

3. Opieka i obrona pewnych kategorii osób:
- więźniów;
- dzieci (por. Deklaracja Praw Dziecka - 20 XI 1959) - ochrona prawna przed i po urodzeniu; prawo do nazwiska, narodowości, miłości i zrozumienia rodziny; prawo do wyżywienia, oświaty, opieki i pomocy, do rozwoju itp.;
- ludzi anormalnych (por. Deklaracja Praw Osób o opóźnionym rozwoju psychicznym - 20 XII 1971);
- chorych, osób starych itp.;

4. Uznanie każdego człowieka w jego własnym społeczeństwie i w innych społeczeństwach za podmiot prawa zdolny do czynności prawnych;

5. Równość wszystkich ludzi wobec prawa: takie samo dla wszystkich prawo do ochrony prawnej, bez żadnej dyskryminacji;

6. Prawo do poszanowania życia osobistego, do dobrego imienia i dobrej opinii.

II
PRAWA OBYWATELSKIE

1. Swoboda poruszania się i miejsca zamieszkania w granicach państwa;

2. Prawo do opuszczenia jakiegokolwiek kraju (w tym własnego) i powrotu doń;

3. Prawo do narodowości;

4. Prawo do małżeństwa i swobodnego wyboru współmałżonka;

5. Prawo do własności prywatnej;

6. Prawo do dziedziczenia;

7. Prawo do swobody myśli, sumienia i religii w życiu publicznym i prywatnym (dawanie wyrazu swoim poglądom religijnym w nauczaniu, praktyce, kulturze i obyczajach);

8. Prawo do swobody poglądów i ich wyrażania;

9. Prawo do swobody pokojowych zgromadzeń i stowarzyszeń.

III
PRAWA POLITYCZNE

l. Prawo do udziału w wyborach, do wybierania i bycia wybieranym;

2. Prawo do udziału w zarządzaniu sprawami publicznymi;

3. Równe dla wszystkich prawo dostępu do służby publicznej;

4. Prawo azylu politycznego.

IV
PRAWA EKONOMICZNE, SPOŁECZNE I KULTURALNE

1. Prawo do bezpieczeństwa w dziedzinie społecznej i ekonomicznej;

2. Prawo do pracy (swobodny wybór miejsca pracy, sprawiedliwe i korzystne warunki pracy, ochrona przed bezrobociem, równa płaca za równą pracę, sprawiedliwe i korzystne wynagrodzenie);

3. Prawo do tworzenia związków zawodowych i należenia do nich;

4. Prawo do odpowiedniego i zapewnionego poziomu życia dla siebie samego i dla rodziny (na przykład: wyżywienie, odzież, mieszkanie, opieka lekarska, ubezpieczenia społeczne, służby społeczne itp.);

5. Prawo do wykształcenia;

6. Prawo priorytetu dla rodziców w wyborze typu wykształcenia dla ich dzieci;

7. Prawo do swobodnego udziału w życiu kulturalnym wspólnoty; to samo dla wszystkich prawo do uczestniczenia w działalności kulturalnej, do ochrony w życiu kulturalnym (naukowym, literackim, artystycznym), swoboda informacji i środków masowego przekazu;

8. Prawo rodziny do korzystania z ochrony społeczeństwa i państwa.

Analiza Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka nasuwa pewne pytania i spostrzeżenia:
- Czy na Powszechnej Deklaracji nie ważą zbyt silnie koncepcje Zachodu (lub jego bazy kulturalnej)?
- Mówiąc o prawach człowieka, Powszechna Deklaracja nie omawia praw "kolektywnych": czy, nie należałoby rozwinąć tej tematyki biorąc przede wszystkim pod uwagę prawa mniejszości etnicznych i kulturalnych?
- Czy nie byłoby rzeczą słuszną, aby Powszechna Deklaracja, która omawia prawa człowieka położyła również nacisk na ich związek z "obowiązkami" człowieka?
Czyż liczne prawa osoby ludzkiej nie są systematycznie, przynajmniej w niektórych częściach świata, gwałcone? Przejawia się to na przykład jako:
- Niemożność samookreślenia się niektórych ludów;
- Dyskryminacja rasowa wciąż istniejąca w życiu politycznym, ekonomicznym i społecznym;
- Wyzysk ekonomiczny i społeczny dzieci i młodzieży (...);
- Dyskryminacja kobiety, w dziedzinie polityki, prawa i ekonomii;
- Odmowa udzielania azylu uchodźcom politycznym;
- Uniemożliwienie dużej liczbie ludzi korzystania z dobrodziejstw powszechnego postępu (w dziedzinie techniki, ekonomii i kultury);
- Systematyczne stosowanie tortur;
- Ucisk licznych mniejszości kulturalnych w wielu krajach.

Należy jednak podkreślić, że liczne międzynarodowe instrumenty prawne opracowane po proklamowaniu Powszechnej Deklaracji dążyły do osiągnięcia środków pozwalających na doskonalszą ochronę ofiar takich sytuacji.

Ostatnimi czasy byliśmy świadkami narodzin nowego aspektu pewnych praw takich na przykład jak:

1. Prawo do niewyrażania zgody i niebrania udziału: (...)
- obiection de conscience w dziedzinie cywilnej: odmowa pełnienia cywilnych obowiązków obywatelskich z przyczyn moralnych;

2. Prawo ludów do rozwoju;

3. Prawo do "obrazu" czyli prawo każdej osoby i grupy ludzkiej do tego, aby przedstawiono ją opinii publicznej zgodnie z prawdą, a nie w sposób zdeformowany, jak to czynią środki masowego przekazu;

4. Prawo do chronionego i ulepszanego środowiska;

5. Prawo do intymności - w aspekcie ochrony przestrzeni wewnętrznej i rodzinnej osoby, przede wszystkim przed współczesnymi technikami rejestracji prywatnych rozmów.

Tłumaczyła: Krystyna Zonn.
Adiustacja tekstu: Grzegorz Kulik.

Przypis:
1. 10 grudnia 1973 roku obchodzimy XXV rocznicę Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka. Z tej okazji biskup Roman Torrella Cascante, wiceprzewodniczący Papieskiej Komisji Iustitia et Pax i Rady ds. Świeckich wysłał do André Achaftera, przewodniczącego Konferencji OIC (Międzynarodowa Konferencja Organizacji Katolickich) tekst, który w sposób ogólny przedstawia podstawową tematykę praw człowieka. Tekst ten nie ma na celu wyczerpania w sposób systematyczny zagadnienia, ma on jedynie stanowić podstawę dla rozważań OIC. Może być dlań również pomocny przy podejmowaniu pożytecznych inicjatyw dla uczulenia Ludu Bożego na postawione pytania i sprzyjających zaangażowaniu i odpowiedzialnemu działaniu każdego chrześcijanina w społeczeństwie.