Hasła Słownika:

A B C D
E F G H
I J K L
Ł M N O
P R S Ś
T U W Z

Wykaz skrótów

SŁOWNIK KATOLICKIEJ NAUKI SPOŁECZNEJ

mgr Tadeusz Żeleźnik

ZASADA SPRAWIEDLIWOŚCI SPOŁECZNEJ

Norma stosunków zachodzących między grupami społecznymi, która reguluje ich uprawnienia i wzajemne obowiązki przez wymóg oddawania każdemu tego, co mu się należy. Z tym, że to, "co się należy", jest pojmowane "społecznie", tzn. uwzględnia usytuowanie jednostek w szerszych relacjach społecznych i wymogi porządku społecznego, realizującego się w dobru wspólnym. Jeżeli sprawiedliwość jest cnotą przynależną konkretnemu podmiotowi i jest cnotą społeczną, to sprawiedliwość społeczna jest kategorią obiektywnego dobra moralnego (wartością), która w wyniku odpowiednich zachowań jednostek realizuje się w życiu społecznym. Ze względu na dynamizm życia społecznego i jego wzrastającą złożoność sprawiedliwość społeczna jest wciąż raczej aspiracją szerokich rzesz i kierowniczą ideą w wysiłkach ludzi i grup społecznych, zmierzających ku społeczeństwu bardziej ludzkiemu, aniżeli społeczno-historyczną rzeczywistością. Niemniej sprawiedliwość społeczna jako idea wywiera pozytywny wpływ na działania sił społecznych i funkcjonowanie struktur społecznych. Istnieje przy tym zawsze kwestia interpretacji zasady sprawiedliwości społecznej zarówno, gdy chodzi o jej treść, jak i sposoby jej realizowania.

W interpretacji chrześcijańskiej sprawiedliwość społeczna jest funkcją cnoty sprawiedliwości. Źródłem sprawiedliwości społecznej są postawy ludzi, podobnie jak źródłem niesprawiedliwości społecznej (grzech społeczny) są grzechy ludzi. Związek osobistej cnoty sprawiedliwości ze sprawiedliwością społeczną wyraża się w dobru wspólnym. Dobro wspólne jest dobrem osób. I sprawiedliwość społeczna mająca na względzie dobro osoby przez realizację dobra wspólnego, stanowi podstawę całego personalistycznego porządku społecznego. Jej funkcją jest najpierw zabezpieczenie wszystkim możliwości egzystencji i rozwoju oraz podstawowych wolności. Celem zatem sprawiedliwości społecznej jest oddać każdemu to, co mu się jako człowiekowi z racji jego niezbywalnej godności należy, a metodą albo drogą realizacji tego celu jest porządek dobra wspólnego.

Wymogi sprawiedliwości społecznej aktualizują się w związku z ewolucją kwestii społecznej. W toku historycznego procesu społeczne encykliki papieży od Rerum novarum Leona XIII (nauczanie społeczne Leona XIII) są świadectwem wnikliwej analizy pojawiających się nowych postaci kwestii społecznej i zbiorem propozycji jej rozwiązywania w duchu sprawiedliwości i miłości. Encykliki nie operują szeroko pojęciem sprawiedliwości społecznej, gdyż są one apelem moralnym do ludzi, apelem o sprawiedliwość realizowaną na drodze dobra wspólnego. Bez zakorzenienia w postawach moralnych pojęcie sprawiedliwości społecznej byłoby narażone na obciążenia ideologiczne.

Gdy chodzi o konkretne sposoby realizacji sprawiedliwości społecznej (najczęściej rozwiązywanie konfliktów), to chrześcijaństwo preferuje dialog, cierpliwe szukanie porozumienia i kompromisu bez stosowania przemocy. Nawet strajk - w razie wyczerpania się innych możliwości - musi zakładać możliwość porozumienia. W tym znaczeniu Jan Paweł II mówił (Paryż, 31 V 1980) o szlachetnej walce o sprawiedliwość. Tak ważne jest bowiem - na tle dotychczasowych doświadczeń - żeby znoszenie jednych krzywd nie otwierało drogi innym.

do góry